سيماب

وقتي نفت تمام شد چه بسوزانيم؟؟

ح .حسين زاده — Sun, 20 Jul 2008 00:15:00 GMT

همين يک ماده به ما خوراک، گرما، مواد شيميايي، دارو، لباس و بالاتر از همه، امکان حرکت داده است. بنابر اين براي ما طبيعي است که به دنبال تنها يک جايگزين پاکيزه و ساده براي نفت باشيم که همه اين کارها را بکند. اما واقعيت تلخ اين است که هيچ چيزي نمي تواند همه کارهايي را بکند که از نفت بر مي آيد. فعلا که نمي تواند و شايد هرگز هم نتواند.

صرفه جويي براي مصارف اساسي
از اين رو، برنامه ريزي براي دوران پايان نفت که به سرعت فرا مي رسد، به اين معني است که ما مي پذيريم بايد به جاي يافتن يک راه حل بزرگ، به چندين راه حل جزيي متوسل شويم .اين به معناي پذيرفتن اين نکته است که کارهايي هست که فقط نفت مي تواند بکند. اين همچنين بدان معناست که ما بايد فهرستي از نيازهاي اساسي خود نيز فراهم آوريم. احتمالا مصارف دارو سازي و کشاورزي در صدر اين فهرست قرار خواهد گرفت. پس از آن، نوبت به راههاي مختلف توليد انرژي مي رسد که بيشتر آنها بايد از منابع انرژي تجديد شونده به معناي منابع طبيعي پايان ناپذير تامين شود.

انرژي هيدروژني به شکل سنتي آن مدت هاي طولاني است که مرسوم بوده است. اين نوع انرژي از مهار قدرت آب جاري، مانند آسياب هاي آبي قديمي، توليد مي شود. انرژي هيدروژني، توليد آلودگي نمي کند، اما فقط در جايي کارآيي دارد که آب موجود باشد: احداث سد به ندرت پاسخگوي اين نياز است. انرژي موج شکل هاي جديدتري از نيروي توليد شده از آب است که تقريبا فقط در کشورهاي ساحلي امکان پذير است؛ در هر حال توليد گسترده اين نوع انرژي ها راه درازي در پيش دارد.
بسياري از کارشناسان هيدروژن را سوخت آينده مي دانند و شايد هم واقعا يک روزي چنين باشد. هيدروژن، يکي از اجزاي تشکيل دهنده آب، منبعي نامحدود است و باعث آلودگي نمي شود. اما در حال حاضر ذخيره کردن و انتقال آن دشوار است و تهيه آن متکي به مصرف الکتريسته است که اين الکتريسيته يا بايد منشاء آبي داشته باشد يا سوخت فسيلي. شايد وقتي الکتريسيته عمدتا از طريق انرژي خورشيدي تهيه شود، انرژي هيدروژني نيز جاي خود را در ميان سوخت هاي قابل دسترس آينده پيدا کند. حتي در کشور ابري مانند بريتانيا، پانل هاي خورشيدي نصب شده بر بام خانه ها مي تواند الکتريسيته آنها را تامين کند.

مکمل هاي با ارزش
اما اين نوع انرژي ها نمي توانند بلاانقطاع توليد شوند، پس ما هميشه به نوعي انرژي پشتيبان، مثلا نوعي باطري، نياز داريم. نيروي باد: توربين هاي بادي، شکل مدرن آسياب هاي بادي، مي توانند در کشورهاي پر بادي مانند بريتانيا مقادير مناسبي انرژي توليد کنند.اين توربين ها مانند پانل هاي خورشيدي قادر نيستند 24 ساعت روز انرژي توليد کنند و معمولا ساکنان نقاطي که اين توربين ها نصب شده اند، از سر و صدا، هيبت بزرگ آنها و خطري که براي پرندگان دارند، شاکي هستند.
سوخت زيستي (بيوفيول)، شامل محصولات زراعي و مواد خاصي مانند تفاله چغندر قند مي شود که نيروگاه ها مي توانند به جاي سوخت فسيلي از آن استفاده کنند.
يک نيروگاه در بريتانيا از فضله مرغ و باقيمانده دام هايي که در جريان اپيدمي جنون گاوي نابود شدند به عنوان سوخت استفاده مي کند. در کشورهاي در حال توسعه هم از چوب، با اين که کم ياب است، و همين طور مدفوع چهارپايان، که براي تقويت خاک زراعي فرسوده لازم است، به عنوان سوخت استفاده مي شود.

گزينه هاي دراز مدت
انرژي زمين گرمايي (Geothermal)، را از حرارت بالاي مرکز زمين توليد مي کنند. اين انرژي يا از صخره ها و آبي که نزديک به سطح زمين است، يا حفر چاه هاي عميق به دست مي آيد. اين نوع انرژي در اغلب ساختمان هاي کشور ايسلند و شمار زيادي از کشورهاي ديگر مورد استفاده است. با استفاده از تفاوت دما ميان عمق و سطح آب اقيانوس ها که در معرض تابش نور خورشيد بوده است، مي توان الکتريسيته توليد کرد. بنابر يک تحقيق، يک دهم درصد از انرژي خورشيدي تابش شده به اقيانوس ها، مي تواند بيش ار بيست برابر انرژي مصرفي قاره آمريکاي شمالي را تامين کند. اما دسترسي گسترده به اين نوع انرژي نيز راه درازي در پيش دارد.
ذخائر گاز ممکن است بيشتر از نفت دوام بياورد. ذغال سنگ به وفور يافت مي شود اما سوزاندن اين نوع سوخت به گرمايش زمين دامن مي زند وسوختي آلوده کننده تر از نفت تلقي مي شود. انرژي هسته اي باعث توليد گازهاي گلخانه اي نمي شود اما عيوب متعددي دارد. بسياري از مردم با استفاده از اين نوع انرژي مخالفند چون معتقدند نه تنها منبع انرژي خطرناک است بلکه جمع آوري و دفن زباله هاي آن نيز تاکنون با خطرات ايمني زيادي همراه بوده است.

مشکل جا به جايي
در اين ميان سوخت ديگري وجود دارد به نام "سوخت پنجم". سوخت پنجم همان حفظ و همچنين کاهش اتلاف انرژي است. تلويزيون را بي دليل روشن رها نکردن، کتري را بيش از حد لازم از آب پر نکردن، لامپ اضافي را خاموش کردن و با خودرو و وسايط نقليه ديگر، سفرهاي غيرضروري انجام ندادن، همه و همه باعث کاهش اتلاف انرژي مي شود. در کنار کاهش اتلاف انرژي مي توان وسايط نقليه و ديگر امکانات مورد استفاده در زندگي روزمره را به لحاظ مصرف انرژي بهينه کرد. بسياري از سوخت هاي جايگزين در حال حاضر در دسترس هستند. سوخت هاي ديگري هم بزودي در دسترس خواهند بود و قيمت آنها نيز روز به روز کاهش خواهد يافت. بزرگترين مشکل، مشکل حمل و نقل است چون بسياري از سوخت هاي جايگزين به راحتي در خودروها قابل استفاده نيستند. به جز اين، تنها چيزي که يادآوري آن لازم است اين است که ما متوجه باشيم در آينده براي روشن کردن حتي يک لامپ در خانه خود تا چه حد به اين نوع سوخت ها نيازمند خواهيم بود.

آلکس کربي گزارشگر محيط زيست بي بي سي

منبع:كانون دانش

انواع مخازن نفت و گاز

ح .حسين زاده — Fri, 23 May 2008 23:11:00 GMT

رفتار سيالات مخزن در مدت توليد بوسيله نمودارهاي دو فازي آن و محل قرار گرفتن نقطه بحراني آن سيال تعيين مي گردد.

ابتدا لازم است توضيحاتي در مورد اين نمودار هاي فازي و نکات مهم مربوط به آن ذکر شود.دربررسي و آناليز سيالات درون مخزن چندين نمودار از اهميت خاصي برخوردار مي باشند مانند نمودارهاي P-T، P-V، V-T، P-X، T-X، V-T و همچنين نمودار سه بعدي P-V-T که با توجه به اهميت نمودار P-T در مهندسي مخازن و همچنين سادگي اين نمودار تعاريف اوليه روي اين نمودار داده خواهد شد.

لازم به ذکر است که سيالات درون مخزن بيشتر حالت مخلوطي از چندين ترکيب (Muticomponent) مي باشند لذا در اينجا سعي بر اين است که اين تعاريف براي حالت مخلوط چند جزئي داده شود. در شکل 1-1 ابتدا نقطه A را در نظر مي گيريم. در فشار PA+ مخلوط ما مايع مي باشد. همچنان که فشار را کاهش مي دهيم (در دماي ثابت و در امتداد خط A-B) مايع تا رسيدن به نقطه 1 انبساط خواهد يافت و در اين نقطه ملکول هاي کوچک گازي قادر به ترک مايع خواهند شد. اين نقطه که در آن اولين حباب هاي کوچک گازي از سيال مايع جدا مي شود را نقطه حباب مي نامند و فشاري را که در آن فشار اولين گاز تشکيل خواهد شد را فشار نقطه حباب (Bubble point pressure) مي گويند. اگر دوباره فشار را کاهش دهيم گازهاي بيشتري جدا خواهند شد تا جايي که ميزان بسيار کمي از مايع باقي مي ماند. نقطه اي که در آن تنها يک قطره مايع باقي مانده است را نفطه شبنم (Dew Point) مي نامند و فشار در اين نقطه را فشار نقطه شبنم (Pd) مي گويند.

کاهش بيشتر فشار به نقطه B سبب انبساط گاز خواهد شد. براي نمودار مخلوط هاي چند جزئي محل برخورد منحني نقاط حباب و نقاط شبنم را نقطه بحراني (Critical Point) مي گويند. در اين نقطه خواص فيزيکي گاز و مايع با هم برابر مي باشند و تشخيص فاز گاز از مايع بسيار دشوار مي باشد. در نمودار هاي P-T دو نقطه cricondenbar و cricondentherm از اهميت بسزايي برخودار مي باشند مخصوصا در تعيين نوع مخازن گازي، نقطه cricondenbar بالاترين فشاري است که دو فاز بطور همزمان مي توانند وجود داشته باشند و نقطه cricondentherm بالاترين دمايي است که دو فاز بطور همزمان مي توانند وجود داشته باشند. (در شکل 1-1 اين دو شکل مشخص شده اند).

با توجه به اين تعاريف اوليه و همچنين با در نظر گرفتن دما و فشار مخازن نوع سيال مخزن را تعيين نموده و بدين ترتيب مي توان آن مخزن را نام گذاري کرد. با توجه به سيال مخزن مي توان مخازن را به 5 نوع: نفت سياه (Black oil)، نفت فرار (Volatile oil)، مخازن ميعان گازي (Gas condensate)، گاز تر(Wet gas) و گاز خشک (Dry gas) تقسيم نمود. اگر دماي مخزن ما کمتر از دماي نقطه بحراني باشد، مخزن نفتي مي باشد که يا نفت سياه و يا نفت فرار مي باشد. اگر دماي مخزن بيشتر از دماي نقطه بحراني باشد، مخزن گازي مي باشد. نکته قابل توجه در مورد مخازن نفتي اينست که آن ها را با توجه به فشار مخزن نيز به دو دسته زير اشباع (undersaturated) و يا اشباع (saturated) تقسيم بندي مي نمايند. مخازن زير اشباع داراي فشار بيشتر از فشار حباب مي باشد ولي مخازن اشباع داراي فشاري زير فشار حباب مي باشند و اگر گاز به اندازه کافي از نفت جدا شده باشد و همچنين تراوايي عمودي مخزن نيز بالا باشد، اين گاز ها در بالاي مخازن اشباع جمع شده و تشکيل کلاهک گازي (Gas cap) خواهند داد.

انتقال گاز طبيعي با فناوري هاي جديد

ح .حسين زاده — Mon, 12 May 2008 18:43:00 GMT

انتقال گاز به نقاط دوردست، همواره با مشکلات فراواني روبه روبوده است. امروزه فناوري ال.ان.جي به عنوان راهکاري بسيار اقتصادي و قابل اطمينان در اين زمينه مطرح است، اما پيشرفت هاي اخير در زمينه استفاده از ساير فناوري ها نيز سبب شده است که استفاده از روش هايي نظير CNG(گاز طبيعي فشرده شده) و هيدرات هم به عنوان راه حلي براي انتقال گاز به مناطق طولاني مطرح شوند.
بدون شک گاز طبيعي منبع مهم تامين انرژي در قرن جديد است. امروزه فناوري هاي بسياري براي استحصال، انتقال و به کارگيري از منابع گازي رشد يافته اند. توسعه سريع صنعت گاز نيز از فناوري هاي مهمي تأثيرپذيرفته است که از اواسط قرن بيستم مطرح شده اند. انتقال گاز طبيعي به واسطه ماهيت گازي آن با دشواري روبه رو است و حتي استفاده از ساده ترين روش انتقال يعني خطوط لوله در فواصل طولاني با مشکلات زيادي روبه رو مي شود. با توجه به توانايي هاي موجود فناوري براي انتقال گاز به مناطق دوردست، روش ال.ان.جي يا گاز طبيعي مايع شده به عنوان يک روش اقتصادي، توانسته است دشواري حمل گاز را تا حد زيادي برطرف سازد. برخي از کارشناسان تبديل گاز به فرآورده هاي مايع (GTL) را نيز راهکاري مناسب براي انتقال گاز به بازارهاي دوردست بيان مي کنند، زيرا معتقدند با اين که هنوز فناوري يا تبديل گاز به فرآورده هاي مايع به طور گسترده مورد استفاده کشورهاي دارنده گاز قرار نگرفته ، اما حمل فرآورده هاي مايع به بازارهاي مصرف بسيار ساده تر و کم هزينه تر از روش تبديل ال.ان.جي است.
در فناوري GTL، گاز طبيعي در يک رشته فعل و انفعالات شيميايي به مايعات ميان تقطير هيدروکربوري مانند نفتا، سوخت جت، ديزل و پايه هاي روغني و … تبديل مي شود. در اين روش، گاز طبيعي نخست به گازهاي سنتز منوکسيد کربن و هيدروژن تبديل مي شود، سپس در يک رشته واکنش هاي شيميايي تحت تاثير بستر کاتاليستي محصولات هيدروکربوري مايع که در حال حاضر داراي بازار خوبي هستند، توليد مي شوند.
علاوه بر آن، فرآورده هاي مايع گاز را به آساني مي توان در بازار مصرف به فروش رساند، ولي به دليل نوع خاص تقاضاي ال.ان.جي که به تاسيسات دريافت خاصي نيازمند است، فروش ال.ان.جي همواره با دشواري بيشتري روبه رو است. به واسطه هزينه هاي بالا براي انتقال گاز طبيعي در هر يک از فناوري هاي گفته شده، تحقيق و پژوهش براي يافتن راهکارهاي ديگر همواره ادامه دارد. اگر چه هنوز استفاده از فناوري GTL در جهان گسترش زيادي نيافته، سرمايه گذاري قابل توجه کشورهاي صاحب منابع گاز همانند قطر، براي استفاده از اين فناوري، نشانگر توسعه و سودآوري اين فناوري در آينده اي نزديک است.
فناوري GTL با پيشينه بيش از 70 سال، در مقياس تجاري هنوز در آغاز راه توسعه قرار دارد. فناوري تبديل گاز به فرآورده هاي مايع گرچه براي بسياري از توسعه دهندگان عمده اين فناوري، مانند شل، ساسول، اکسون موبيل و سنترليوم شناخته شده است، اما تعداد واحدهاي بزرگ تجاري در جهان در اين زمينه بسيار محدود و امروزه مقدار کمي از منابع مالي موسسه هاي بزرگ به اين امر اختصاص يافته است.
علاوه بر فناوري هاي ال.ان.جي و GTL، فناوري CNG و هيدرات نيز ممکن است بتوانند به عنوان راهکاري مناسب و ارزان براي انتقال گاز مطرح شوند. فناوري CNG ، براي انتقال گاز طبيعي در مسافت هاي طولاني، قابليت مهمي به شمار مي روند. CNG را مي توان در کشتي هاي مخصوصي ذخيره، سپس به مقاصد مورد نظر حمل کرد. اگر چه يک کشتي حامل CNG نمي تواند گاز را به مقادير بارگيري شده در کشتي هاي LNG انتقال دهد، ولي روش مايع سازي همچنين تبديل مجدد به گاز در فناوري CNG آسان تر و بسيار کم هزينه تر از ال.ان.جي است. ذخيره سازي گاز در کشتي هاي CNG به صورت نگهداري گاز در لوله هاي با تحمل فشار 3000-1500 پي.اس.آي و به قطر 18 تا 36اينچ است.
اين لوله ها که به صورت افقي و عمودي در کشتي تعبيه شده اند، توانايي ذخيره سازي مقادير زيادي گاز را در خود دارند. براي کاهش خطرهاي احتمالي، دماي اين لوله‌ها در 20- درجه سانتي‌گراد حفظ مي‌شود. به دليل فشار بالاي CNG در مخازن لوله‌اي شکل، بالابودن احتمال خطر انفجار، از مشکلات اساسي عملي‌نشدن کاربرد وسيع فناوري CNG در جهان است. امروزه استفاده از تکنيک هاي جديد در ساخت کشتي هاي CNG يعني به کارگيري لوله هايي به قطر 6 اينچ که به صورت قرقره هاي بزرگ درون کشتي تعبيه مي شوند، پيشنهاد شده است. اين کشتي ها توانايي ذخيره سازي بيشتري از گاز را در خود دارند. فناوري CNG براي انتقال گاز مخازن آب هاي عميق که انتقال گاز آنها با استفاده از خط لوله به ساحل با دشواري و هزينه بالا روبه رو است، مي تواند کاربرد يابد. سادگي فرآيند توليد CNG و فناوري ساده تر ساخت کشتي هاي حمل آن نسبت به ال.ان.جي، طرح هاي CNG را به عنوان گزينه اي بالقوه براي انتقال گاز مطرح کرده است. با توجه به شرايط موجود فناوري CNG، استفاده از آن تنها براي انتقال گاز تا فواصل 2500 مايل مطمئن به نظر مي رسد. تحقيقات در زمينه استفاده از فناوري CNG براي انتقال گاز طبيعي در کشورهاي آمريکا و استراليا همچنان ادامه دارد.
فناوري CNG در صورت کاهش دادن خطر انفجار در هنگام انتقال آن، مي تواند رقيبي براي فناوري LNG در فواصل کوتاه تر باشد. براي کشورهايي همانند کشور ما که داراي ذخاير عظيم گازي است، تحقيق و توسعه در زمينه طرح هاي GTL و CNG به عنوان راهکارهاي جديد انتقال گاز، در تحقيق و پژوهش صنعت گاز مي تواند به شمار رود. توسعه و توجه بيشتر به اين فناوري ها و به ويژه فناوري GTL در کشور مي تواند بازارهاي صادراتي گاز را به همراه داشته باشد. يکي از عوامل موثر در ميزان سرمايه گذاري در بخش GTL در ايران، وجود توانمندي هاي فني و مهندسي بالقوه در صنايع نفت و گاز اين کشور، به لحاظ مديريتي و فني است. در حدود دو سوم ماشين آلات و مخازن مورد کاربرد در يک واحد توليدي GTL را در صنايع نفت و گاز ايران مي توان يافت. از طرفي از لحاظ نيروي انساني ماهر و متخصص، شرکت هاي مهندسان مشاور ايران تاکنون دو واحد توليدي متانول و يک واحد توليدي MTBE را بدون کمک شرکت هاي خارجي به پايان رسانده اند و يا در حال تکميل آنها هستند. به همين دليل، اين اعتقاد که انجام مهندسي تفصيلي پروژه هاي GTL در ايران با قيمتي کمتر از نصف عرف جهاني امکان پذير است، دور از ذهن نخواهد بود. در ضمن وجود نيروي انساني آموزش ديده در ايران مي تواند هزينه هاي عملياتي يک واحد توليدي GTL را به ميزان قابل ملاحظه اي در قياس با ديگر نقاط جهان کاهش دهد.
وجود مخازن عظيم گازي يکي ازعوامل اساسي در اقتصادي بودن يک طرح GTL است. براي مثال ميزان گاز مورد نياز براي يک واحد توليدي GTL به ظرفيت 70 هزار بشکه در روز و به مدت 25 سال حدود5/5 تريليون فوت مکعب است. منطقه ويژه اقتصادي پارس جنوبي در بندر عسلويه و ميدان هاي، نار و کنگان در نزديکي پارس جنوبي، يکي از مناسب ترين مراکز براي ساخت واحد توليدي GTL است.

ويژگي هاي فناوري GTL براي ايران
در دهه اخير، مخازن گازي متمرکز، عظيم و متعددي در آب هاي خليج فارس و در مناطق جنوبي ايران کشف شده اند. بسياري از اين ميدان ها، هنگام فعاليت هاي اکتشافي شرکت ملي نفت ايران و شرکت هاي بين المللي خارجي براي يافتن ميدان هاي نفتي جديد به اثبات رسيده اند. هم اکنون احتمال اکتشاف هاي جديد ديگري از مخازن گازي متمرکز در نواحي خشک و در آب هاي درياي خزر و خليج فارس، وجود دارد.
بهره گيري از فناوري GTL براي تحرک بخشيدن به صادرات گاز و توليد محصولات سوختي با کيفيت بالا از جمله هدف هايي است که ايران نبايد حتي يک لحظه از آن غافل باشد. واقع شدن اين ميدان هاي گازي نزديک به آبراه ها و در فاصله کمي از خشکي يکي از عواملي است که پروژه هاي صادراتي گاز طبيعي را به شکل GTL و LNG اقتصادي مي کند. يکي ديگر از ويژگي هاي اجراي پروژه هاي GTL در ايران اين است که صرف نظر از سهم ايران در سازمان کشورهاي صادرکننده(اوپک) مي توان از مايعات ميان تقطيري براي مصارف داخلي به جاي نفت خام بهره برد؛ از اين رو به همان ميزان، نفت خام صادراتي و درآمد ملي افزايش مي يابد. سهم تخصيصي از سوي اوپک بر اساس توليدات کشورهاي عضو اوپک تعيين مي شود؛ از اين رو اگر ايران بتواند توليدات نفت خام خود را از اين طريق افزايش دهد، سهم آن نيز بيشتر از ميزان صادرات کنوني خواهد بود. از لحاظ مقدار، توليد هر بشکه محصولات فناوري GTL دو بشکه نفت خام براي صادرات را در پي دارد. بنابراين با توجه به روند روبه رشد مصرف آينده محصولات سوختي براي ايران، استفاده از GTL لازم و ضروري به نظر مي رسد.
منابع:
CNG و LNG و GTL در انتقال گاز طبيعي، مصطفي ساغري
بازار عرضه و تقاضاي فرآورده هاي حاصل از تبديل گاز به مايع در آسيا، عليرضا پيمان پاک

مهاجرت نفت

ندا جباری — Sun, 27 Apr 2008 10:02:00 GMT

بر خلاف آنچه که شايد تصور مي شود نفت در جايي که تشکيل مي شود, يافت نمي شود بلکه بعد از شکل گيري هيدروکربن در سنگ مادر يا به تعبير ديگر source rock شروع به مهاجرت و حرکت به محل ديگر مي کند.

مهاجرت هيدروکربن ها دو مرحله دارد:

مهاجرت اوليه:منظور از مهاجرت اوليه حرکت هيدروکربن از سنگ منشاء به طرف خارج سنگ مي باشد. اصولآ مکانيسم اين نوع مهاجرت ها هنوز به عنوان يکي و شايد تنهاترين ناشناخته علم زمين شناسي نفت باشد که هنوز پاسخ دقيق و کاملي به آن داده نشده است. با اين وجود مکانيسمي که در اين مورد وجود دارد مربوط به مهاجرت مواد هيدر و کربني از سنگ منشا بصورت محلول در آب ، ملکول آزاد ، جذب در مواد ارگانيکي يا غير ارگانيکي و يا تلفيقي از آنها مي‌باشد. سنگهاي دانه ريز مانند رسها(سنگ منشاء) بيشترين فشار را متحمل مي‌شوند و در نتيجه مايع محتوي اين سنگهاي تحت فشار به طرف بالا صعود مي‌کند. به همين دليل افزايش فشار مي‌توانند سر آغاز حرکت صعودي سيالات محسوب شود. افزايش دما قابليت حل هيدروکربور در آب را افزايش مي‌دهد. قابليت انحلال هيدروکربورهاي سنگينتر با کاهش دما کم مي‌شود. بنابراين هيدروکربورها بر اثر کاهش دما به تدريج از محلول اشباع شده خارج مي‌شود. اين رهايي در هر سنگي که دمايي کمتر از دماي قبلي خود داشته باشد مي‌تواند صورت گيرد. نتيجه آزاد شدن هيدروکربور ، راه يابي آن به مسير اصلي جريان است.

مهاجرت ثانويه: حرکت هيدروکربن ها در لايه هاي حامل از سنگ منشاء تا به تله افتادن (Trap) به مهاجرت ثانويه مشهور است. اين حرکت هيدروکربن ها ممکن است چند مايل و يا جندين هزار مايل باشد. هيدروکربن ها در سنگ هاي تراوا و متخلل (سنگ مخزن) تا جايي پيش مي روند که به يک لايه ناتراوا و غير قابل نفوذ برخورد کنند و در همان جا به تله مي افتند و از تجمع اين هيدروکربن ها حوضه هاي نفتي يا گازي شکل مي گيرد. حرکت هيدروکربن در اين حالت به صورت تک فازي يا چند فازي (گاز يا مايع بسته به دما و فشار مخزن) خواهد بود. بر خلاف مهاجرت اوليه مکانيسم هاي مرتبط با مهاجرت ثانويه کاملا شناخته شده است. مهمترين نيروي درگير در اين مهاجرت نيروي ارشميدوس (Buoyancy) مي باشد که اين نيرو به صورت عمودي عمل کرده و نفت را به بالاي سنگ مخزن (قله تاقديس) هدايت مي کند و با اختلاف چگالي آب و نفت متناسب است و در مورد گاز ها به خاطر اختلاف بيشتر اين نيرو شديد تر مي باشد. در مقابل اين نيرو نيروهاي مويينگي مي باشند که از حرکت نفت به بالا جلوگيري مي کنند و به اين ترتيب تا زماني که نيروهاي مويينگي بر نيروهاي ارشميدوس غلبه پيدا نکنند هيدروکربن به حرکت خود ادامه مي دهد تا جايي که قطر منافذ سنگ آنقدر کوچک مي شود و نيروهاي مويينگي آنقدر زياد مي شوند که هيدروکربن از حرکت باز مي ايستد وبه تله مي افتد.

تاريخچه حفاري چاههاي نفت

ندا جباری — Sat, 12 Apr 2008 16:23:00 GMT

آنچه كه تاريخ نفت گواهي مي دهد اولين چاه نفتي كه در جهان حفاري شد در وسط يك مزرعه ساكت و آرامي در شمال غربي پنسيلوانياي آمريكا توسط كلونل دريك colonel drake در سال 1859 حفاري شد. اين چاه در عمق 69.5 فوتي فوران كرد و جستجوگران خود را در شادي وافري غرق كرد. اگرچه اين واقعه، صنعت حفاري نفت را آغاز كرد، اما با اين وجود قبل از اين تعداد زيادي از چاه‌ها به منظورهاي توليد آب، نمك و قير حفر ‌شده‌ بودند..

بعد از كلونل ادوين دريك 60ساله كه خود را سرهنگ بازنشسته ارتش معرفي مي كرد جست و جوي جهاني براي يافتن نفت آغاز كرد.برخلاف عقيده كارشناسان آن دوره،ادوين دريك معتقد بود با حفر يك چاه ساده مي توان نفت استخراج كرد.او يك چاه را به كمك يك سرمته كه به يك كابل متصل بود و توسط يك ماشين بخار به حركت در مي آمد،حفر مي كرد.

در ايران صنعت نفت با امضاى امتيازنامه معروف «دارسي» در 28 ماه مه 190? رسميت گرفت. مرحله اول عملياتى نيز كه به موجب امتيازنامه دارسى در مناطق قصر شيرين و چاه سرخ انجام شد چندان رضايت بخش نبود. حفارى در اين مناطق اگر چه وجود نفت را به اثبات رساند، اما بازده چاه ها چنان نبود كه ادامه عمليات در همان نقاط را توجيه كند. در شوشتر و شمال اهواز نيز وضع به همين ترتيب بود تا اينكه حفارى در مسجد سليمان در 26 ماه مه 1908 به نفت رسيد و آزمايش هاى بعدى نشان داد كه كارشناسان آن چه را كه جست و جو مى كردند، يافته اند. چاه دوم و سوم هم وجود منبع عظيم نفتى را به ثبوت رساند و بدين ترتيب نام مسجد سليمان به عنوان نخستين ميدان نفتى خاورميانه در تاريخ نفت جهان ثبت شد.